İçeriğe geç

İhale Dosyası ve Şartname Nasıl Hazırlanır?

Maker Mimarlık8 dk okumaGüncelleme:

KapakÇayırova Kapalı HavuzÇayırova, Kocaeli

İhale dosyası, bir yapım işini yaptırmak isteyen tarafın isteklilere verdiği ve işin ne olduğunu, hangi nitelikte yapılacağını, teklifin nasıl verileceğini ve sözleşmenin hangi koşullarla kurulacağını anlatan belgeler bütünüdür. Hazırlanışı şu sırayı izler: önce uygulama projeleri ve detaylar tamamlanır, ardından mahal listesi ve teknik şartname yazılır, projeden miktarlar çıkarılarak fiyatlandırılacak cetvel kurulur, teklif verme ve değerlendirme koşulları belirlenir, son olarak sözleşme taslağı eklenir. Şartname bu dosyanın yazılı kurallarıdır: teknik şartname işin kendisini, idari şartname ihale sürecini düzenler. Dosyanın tek bir amacı vardır: bütün istekliler aynı işi fiyatlasın. Bu sağlanmadığında gelen teklifler karşılaştırılamaz, en düşük teklif çoğu zaman en az şeyi fiyatlamış olan çıkar ve fark iş sırasında ek iş olarak ödenir.

Kamu kurumlarının ihalelerinde dosyanın içeriği, kullanılacak standart belgeler ve izlenecek usul ihale mevzuatıyla belirlenir; idareler güncel mevzuatı uygular. Bu yazı o mevzuatın özeti değildir. Kamu ve özel bütün yapım işlerinde geçerli olan mantığı, yani iyi bir dosyanın neleri içerdiğini ve nasıl kurulduğunu anlatır.

İhale dosyasında hangi belgeler bulunur?

Belge Cevapladığı soru Eksik olursa ne olur?
Uygulama projeleri ve detaylar Ne yapılacak, hangi ölçüde ve biçimde? İstekli kendi varsayımıyla fiyat verir
Mahal listesi Hangi mekânda hangi kaplama ve donanım var? Kaplama nitelikleri tartışma konusu olur
Teknik şartname İş hangi malzemeyle, hangi yöntemle, hangi nitelikte yapılacak; nasıl kabul edilecek? En ucuz malzeme ve yöntem seçilir
Miktar ve fiyat cetveli Hangi kalemler, hangi miktarda fiyatlanacak? Teklifler kalem kalem karşılaştırılamaz
İdari şartname ya da teklif koşulları Kim teklif verebilir, teklif nasıl sunulur ve nasıl değerlendirilir? Süreç tartışmaya açık hâle gelir
Sözleşme taslağı Ödeme, süre, ceza, teminat, değişiklik ve kabul nasıl işleyecek? Fiyat, bilinmeyen koşullara göre verilir
Saha bilgileri Zemin, mevcut yapılar, altyapı ve erişim koşulları ne? Risk payı fiyata eklenir ya da iş sırasında talep edilir
Teklif formları Teklif hangi biçimde yazılacak? Her istekli farklı biçimde sunar, karşılaştırma zorlaşır

Hazırlık sırası: adım adım

  1. İhtiyacın ve sözleşme modelinin belirlenmesi: iş tek yükleniciye mi verilecek, bölümlere mi ayrılacak? Bedel götürü mü, birim fiyatlı mı olacak? Bu kararlar dosyanın bütün yapısını belirler. Seçenekleri anahtar teslim mi, ayrı sözleşmeler mi yazımızda karşılaştırdık.
  2. Projelerin tamamlanması ve eşgüdümü: mimari, statik, mekanik ve elektrik uygulama projeleri ile detaylar bitirilir ve birbirleriyle çakıştırılarak kontrol edilir. Kirişin içinden geçen kanal, ihale öncesinde bir çizim düzeltmesi, ihale sonrasında bir ek iştir.
  3. Mahal listesinin yazılması: her mekânın zemin, duvar, tavan, süpürgelik, kapı ve donanımı tek tek tanımlanır.
  4. Teknik şartnamenin yazılması: genel hükümler ve iş gruplarına göre özel hükümler hazırlanır.
  5. Metraj ve cetvel: projeden miktarlar çıkarılır; kalem tanımları şartnameyle aynı dilde yazılır. Yöntemi keşif özeti ve hak ediş yazımızda anlattık.
  6. Öngörülen bedelin hesaplanması: işveren kendi keşfini yapar; gelen teklifleri neye göre değerlendireceğini bilir.
  7. Teklif koşullarının belirlenmesi: yeterlik ölçütleri, teklif süresi, sunulacak belgeler, değerlendirme yöntemi yazılır.
  8. Sözleşme taslağının hazırlanması: hukuki metin bir hukukçuyla birlikte hazırlanır; teknik ekler dosyayla uyumlu hâle getirilir.
  9. Son tutarlılık kontrolü: çizim, mahal listesi, şartname ve cetvel birbirleriyle karşılaştırılır.
  10. Dosyanın isteklilere verilmesi, yer görme ve soru dönemi: sorular yazılı alınır, cevaplar bütün isteklilere aynı anda duyurulur.
Kamu ve Sosyal Yapılar alanındaki projelerimizden

Teknik şartname neleri içerir?

Teknik şartname, çizimin anlatamadığını anlatır. Çizim bir duvarın nerede ve hangi kalınlıkta olduğunu gösterir; o duvarın hangi malzemeyle, hangi harçla, hangi hava koşulunda örüleceğini, nasıl kontrol edileceğini şartname söyler. Genellikle iki bölümden oluşur.

Genel teknik şartname

Bütün iş gruplarına ortak kuralları içerir: uyulacak standart ve yönetmeliklere genel atıf, malzeme onay süreci, numune ve örnek imalat koşulları, işçilik niteliği, şantiye düzeni, koruma ve temizlik, deney ve kontrol yöntemleri, belgeleme ve teslim koşulları. İş sağlığı ve güvenliği ile çevre konularında ilgili mevzuata uyma yükümlülüğü burada vurgulanır.

Özel teknik şartname

Her iş grubu için ayrı ayrı yazılır: kazı ve temel, taşıyıcı sistem, çatı, cephe, yalıtım, duvar, kaplamalar, doğramalar, sıhhi tesisat, ısıtma ve soğutma, elektrik, zayıf akım, peyzaj. Her bölümde aynı başlıkların yinelenmesi okunabilirliği artırır:

  • Kapsam: bu bölüm hangi işleri içerir, hangilerini içermez?
  • Malzeme: cins, sınıf, boyut, yüzey, renk; uyulacak standart; istenen belgeler.
  • Uygulama: yüzey hazırlığı, yapım yöntemi, hava koşulları, bekleme ve kür koşulları.
  • Toleranslar ve kabul ölçütleri: iş hangi koşulda kabul edilir, hangi koşulda sökülüp yeniden yapılır?
  • Deney ve kontrol: hangi deneyler, kim tarafından, hangi sıklıkla yapılır?
  • Ölçü ve ödeme: iş nasıl ölçülür, birim fiyata neler dâhildir?
  • Garanti ve bakım: teslimde hangi belge ve kılavuzlar verilir?

Taşıyıcı sistem, yangın güvenliği, tesisat ve elektrik gibi konularda şartnamedeki teknik değerleri ilgili proje müellifi mühendisler belirler; şartname, onların projeleriyle birlikte okunur.

Malzeme nasıl tanımlanır?

Şartnamenin en çok tartışılan konusu malzemenin nasıl tarif edileceğidir. Üç yaklaşım vardır ve çoğu şartname bunları birlikte kullanır.

Yaklaşım Nasıl yazılır? Güçlü yanı Zayıf yanı
Tarif edici Malzemenin bileşimi, boyutu ve yapım yöntemi ayrıntılı tanımlanır Sonuç öngörülebilir; kontrolü kolaydır Yüklenicinin daha iyi bir çözüm önermesine yer bırakmaz
Performansa dayalı Malzemenin değil sonucun sağlaması gereken koşullar yazılır Yeniliğe ve rekabete açıktır Performansın nasıl kanıtlanacağı iyi tanımlanmalıdır
Standarda atıf İlgili ulusal ya da uluslararası standarda uygunluk istenir Kısa ve nesneldir Standart asgari düzeyi tanımlar; görünüş ve nitelik farkını ayırt etmeyebilir
Örnek ürün ve eşdeğeri Bir ürün örnek gösterilir, eşdeğeri kabul edilir İstenen nitelik düzeyi herkesçe anlaşılır Eşdeğerliğin ölçütü yazılmazsa tartışma çıkar

Özel yatırımda örnek ürün göstermek yaygındır; bu durumda eşdeğerliğin hangi özelliklere göre değerlendirileceği ve kimin onaylayacağı da yazılmalıdır. Kamu ihalelerinde ise rekabeti daraltan tanımlamalara ilişkin kurallar mevzuatta yer alır; idare şartnameyi buna göre kurar.

Görünüşün önemli olduğu kalemlerde yazı tek başına yetmez. Cephe kaplaması, doğal taş, ahşap ve boya gibi işlerde numune onayı ve gerekirse yerinde örnek imalat koşulu konur: yüklenici, seri imalata başlamadan önce küçük bir bölümü yapar, onay alır ve o bölüm işin geri kalanı için ölçü olur.

İdari şartname ya da teklif koşulları neleri düzenler?

  • İşin tanımı ve yeri.
  • Katılım ve yeterlik ölçütleri: isteklilerden istenen deneyim, mali ve teknik yeterlik belgeleri.
  • Teklifin biçimi: hangi formlar doldurulacak, hangi belgeler eklenecek, teklif ne kadar süre geçerli olacak?
  • Teklif türü: götürü bedel mi, birim fiyat mı; alternatif teklif verilebilir mi?
  • Yer görme ve soru sorma düzeni: sorular nasıl sorulur, cevaplar nasıl duyurulur?
  • Teminatlar: teklif ve sözleşme aşamasında istenen güvenceler.
  • Değerlendirme yöntemi: yalnız fiyat mı, fiyatla birlikte süre, yöntem ve ekip gibi ölçütler mi?
  • Sonuçlandırma: karar nasıl bildirilir, sözleşme ne zaman imzalanır?

Özel yatırımda bu belge çoğu zaman birkaç sayfalık bir teklif isteme mektubudur, ama aynı soruları cevaplaması gerekir. Değerlendirme yöntemini baştan açıklamak, isteklilerin teklifini buna göre hazırlamasını sağlar. Gelen tekliflerin nasıl okunacağını mimarlık ve inşaat tekliflerini karşılaştırmak yazımızda anlattık.

Belgeler çelişirse hangisi geçerli olur?

Ne kadar özenli hazırlanırsa hazırlansın, yüzlerce sayfalık bir dosyada çelişki çıkabilir: çizimde bir kaplama, mahal listesinde başka bir kaplama yazabilir. Bu yüzden dosyada bir öncelik sırası bulunur: belgeler arasında çelişki olduğunda hangisinin esas alınacağı sözleşmede sıralanır. Sıranın ne olacağı işe ve sözleşmeye göre değişir; önemli olan yazılı olmasıdır.

Öncelik sırası bir sigortadır, çözüm değil. Asıl çözüm, dosya çıkmadan önce yapılan tutarlılık kontrolüdür. Aynı bilginin tek bir yerde yazılması en sağlam kuraldır: bir kaplamanın niteliği yalnız şartnamede, yeri yalnız mahal listesinde, ölçüsü yalnız çizimde yer alırsa çelişme olasılığı kalmaz.

Sözleşme taslağında mutlaka bulunması gerekenler

  • İşin kapsamı ve sözleşmenin ekleri; eklerin öncelik sırası.
  • Bedel, bedelin türü ve neleri kapsadığı.
  • Ödeme düzeni: avans, hak ediş dönemleri, ödeme süresi, kesintiler.
  • Süre: başlama, ara hedefler, bitiş; süre uzatımı koşulları.
  • Gecikme durumunda uygulanacak yaptırım.
  • Değişiklik yönetimi: ek iş ve yeni fiyatın nasıl belirleneceği.
  • Fiyat farkı uygulanıp uygulanmayacağı.
  • Teminatlar, sigortalar ve sorumluluklar.
  • Kabul süreci, eksik ve kusurların giderilmesi, sorumluluk süresi.
  • Alt yüklenici çalıştırma koşulları.
  • Fesih koşulları ve anlaşmazlıkların çözüm yolu.

Sözleşme hukuki bir metindir ve bir hukukçu tarafından hazırlanmalı ya da gözden geçirilmelidir. Mimarın ve proje yönetiminin katkısı, teknik eklerin sözleşmeyle tutarlı olmasını sağlamaktır.

İhale süreci nasıl yürütülür?

Dosya ne kadar iyi olursa olsun, süreç özensiz yürütülürse sonuç zayıflar. Dikkat edilecek noktalar şunlardır:

  1. İstekli sayısı ve niteliği: benzer işleri yapmış, kapasitesi işe uygun firmalar davet edilir. Çok farklı ölçekte firmaların teklifleri sağlıklı karşılaştırılamaz.
  2. Yeterli hazırlık süresi: isteklinin projeyi inceleyip alt yüklenicilerinden fiyat alabileceği kadar süre tanınır. Kısa sürede verilen teklif, tahmine ve yüksek risk payına dayanır.
  3. Yer görme: isteklilerin sahayı görmesi sağlanır; özellikle onarım ve mevcut yapı içindeki işlerde bu vazgeçilmezdir.
  4. Yazılı soru ve cevap: her soru ve cevabı bütün isteklilere iletilir. Bir istekliye sözlü verilen bilgi, eşitliği bozar ve sonradan anlaşmazlık doğurur.
  5. Dosya değişiklikleri: soru döneminde fark edilen eksikler yazılı ek belgeyle düzeltilir ve dosyanın parçası olur.
  6. Tekliflerin eşitlenmesi: teklifler aynı tabloya dökülür; eksik kalemler, çekinceler ve varsayımlar belirlenir, açıklama istenir.
  7. Aşırı düşük teklifin sorgulanması: diğerlerinden belirgin biçimde ayrışan teklif için açıklama istenir. Nedeni çoğu zaman yanlış anlaşılmış kapsamdır.

Bu sürecin kimin tarafından yönetileceğini inşaat proje yönetimi nedir yazımızda ele aldık.

Sık yapılan hatalar

  • Proje bitmeden ihaleye çıkmak: takvimi kurtarmak için yapılır; kazanılan süre, şantiyedeki beklemelerle ve ek işlerle fazlasıyla geri verilir.
  • Başka işin şartnamesini kopyalamak: bu işte olmayan malzemeler ve bu işte olup şartnamede olmayan işler ortaya çıkar.
  • Belirsiz nitelik ifadeleri: birinci sınıf, kaliteli, uygun gibi sözcükler ölçülemez ve herkes kendince yorumlar.
  • Kabul ölçütünü yazmamak: işin hangi koşulda reddedileceği belli değilse kusurlu iş söktürülemez.
  • Ölçü ve ödeme yöntemini tanımlamamak: hak ediş döneminde miktar tartışması başlar.
  • Saha bilgisini vermemek: zemin ve mevcut altyapı bilgisi paylaşılmazsa risk ya fiyata eklenir ya da sonradan talep edilir.
  • Soruları sözlü cevaplamak: yazılı olmayan açıklama dosyanın parçası sayılmaz.
  • Yalnız toplam fiyata bakmak: kalem kalem inceleme yapılmadan seçilen teklif, eksik fiyatlanmış işlerle sürpriz yapar.

Dosya çıkmadan önce kontrol listesi

  • Uygulama projeleri ve detaylar tamamlandı; disiplinler arası çakışma kontrolü yapıldı.
  • Mahal listesi bütün mekânları kapsıyor ve çizimlerle uyumlu.
  • Teknik şartnamede her iş grubu için malzeme, uygulama, kabul ölçütü ve ölçü yöntemi var.
  • Miktar cetvelindeki kalemler şartnameyle aynı adları taşıyor.
  • Numune ve örnek imalat istenen kalemler belirtildi.
  • Belgeler arası öncelik sırası yazıldı.
  • Sözleşme taslağı bir hukukçu tarafından gözden geçirildi.
  • İşverenin kendi keşfi ve öngörülen bedeli hazır.
  • Yeterlik ölçütleri ve değerlendirme yöntemi belirlendi.
  • Yer görme ve yazılı soru düzeni ile takvim duyurulmaya hazır.
  • Kamu ihalesi ise güncel mevzuatın gerektirdiği belge ve usuller idarece doğrulandı.

Maker Mimarlık bu işte ne yapıyor?

Kocaeli Darıca’daki ofisimizde proje yönetimi ve danışmanlık hizmetimiz kapsamında, projelendirdiğimiz işlerin uygulama projelerini, mahal listesini, metraj ve keşfini birlikte hazırlıyor; süreci uygulama öncesi keşif bedellerinden uygulama sonrası hak edişlere kadar izliyoruz. Kamu ve sosyal yapılar ile özel yatırımlarda ihale edilen işlerde inşaat taahhüdünü de üstlenebiliyoruz. İlk keşif ücretsizdir; hizmetin kapsamı ve bedeli işin büyüklüğüne göre değişir ve keşiften sonra iş programıyla birlikte verilir. İşiniz için teklif formundan ya da sayfadaki WhatsApp düğmesinden bize yazabilirsiniz.

?Merak edilenler

Sık sorulan sorular

İhale dosyası nedir, içinde neler olur?

İsteklilere verilen ve işi, niteliğini, teklif verme koşullarını ve sözleşmeyi tanımlayan belgeler bütünüdür. Uygulama projeleri, mahal listesi, teknik şartname, miktar ve fiyat cetveli, teklif koşulları ve sözleşme taslağı temel bileşenleridir.

Teknik şartname ile idari şartname arasındaki fark nedir?

Teknik şartname işin kendisini anlatır: malzeme, yapım yöntemi, kabul ölçütleri, deney ve ölçü yöntemi. İdari şartname ihale sürecini anlatır: kimlerin katılabileceği, teklifin nasıl verileceği ve nasıl değerlendirileceği.

Şartnamede marka yazılabilir mi?

Özel yatırımda bir ürün örnek gösterilip eşdeğeri kabul edilebilir; bu durumda eşdeğerliğin ölçütü ve onay yetkisi de yazılmalıdır. Kamu ihalelerinde rekabeti daraltan tanımlamalara ilişkin kurallar mevzuatta yer alır ve idare buna göre hareket eder.

Uygulama projesi bitmeden ihaleye çıkılabilir mi?

Çıkılabilir ama önerilmez. Eksik projede istekli kendi varsayımıyla fiyat verir ve eksikler iş sırasında ek iş olarak ortaya çıkar. Zorunlu durumlarda birim fiyatlı sözleşme ve açık bir değişiklik yöntemi riski azaltır.

Özel bir yatırımcı da ihale dosyası hazırlamalı mı?

Evet. Zorunluluk olmasa da aynı belgeler üzerinden teklif almak, teklifleri karşılaştırılabilir kılar ve iş sırasındaki anlaşmazlıkları azaltır. Dosyanın hacmi işin büyüklüğüne göre sadeleştirilebilir.

İhale dosyasını kim hazırlar?

Teknik bölümleri proje müellifi mimar ve mühendisler hazırlar; proje yönetimi eşgüdümü ve tutarlılık kontrolünü yapar. Sözleşme ve hukuki metinler bir hukukçu tarafından hazırlanır ya da gözden geçirilir. Kamu işlerinde idarenin ilgili birimi süreci yürütür.

→Teklif ve ihale daveti

Projenizi konuşalım

Şartnameniz hazırsa yükleyin, hazır değilse kapsamı birlikte tanımlayalım. Keşif ücretsizdir.

WhatsApp Arayın Teklif isteyin