İkitelli OSB (İOSB), İstanbul Başakşehir’de, TEM otoyolunun kuzeyinde yer alan ve çok sayıda kooperatifin kurduğu sanayi sitelerinden oluşan bir organize sanayi bölgesidir. Bu yapı, bölgede bir fabrika projesi ya da yenileme planlayanın iki muhatabı olduğu anlamına gelir: yapı ruhsatı, yapı kullanma izni, imar durumu ve yıkım ruhsatı gibi işlemleri yürüten OSB’nin imar ve şehircilik birimi ile işletmenin içinde bulunduğu sanayi sitesinin yönetimi. Yoğun yapılaşmış bu bölgede yeni yapı, ek alan ve özellikle mevcut binaların deprem güvenliği, yetkili mühendisin tespitine dayanan bir planla ele alınır. Aşağıda İkitelli’ye özgü koşulları ve karar sırasını anlatıyoruz.
Yazıda ölçü, katsayı ya da süre yok. Bu değerler parselden parsele ve siteden siteye değişir; OSB yönetiminin güncel koşulları ve bölgenin imar planı notları esas alınır.
İkitelli OSB nasıl oluştu, yapısı neden farklı?
Bölgenin kendi anlatımına göre İkitelli OSB’nin amacı, İstanbul’un tarihi yarımadası, Haliç ve Kağıthane çevresinde kentin içine sıkışmış, çevreye ve şehre zarar veren küçük ve orta ölçekli sanayi işletmelerini meskûn alanların dışında, altyapısı hazır bir bölgede toplamaktı. Bu amaçla sektörlerde çalışanlar kooperatifler kurdu, arsa talep etti ve inşaatı kendi kaynaklarıyla başlattı; ana yol ve altyapı ise devlet katkısıyla yapıldı. Bölge daha sonra organize sanayi bölgeleri mevzuatına uygun olarak tüzel kişilik kazandı.
Bu geçmiş, bugünkü düzeni açıklar. İkitelli’de sanayi siteleri kapalı alanlar hâlinde kurulmuştur ve site yönetimleri kendi güvenliklerini sağlar. Bölgenin bütünü ise genel kurulun seçtiği yönetim ve denetim kurulları tarafından yönetilir. Yani tek bir fabrika parselinden oluşan klasik bir OSB’den farklı olarak, her site kendi içinde bir yönetim düzenine sahiptir ve işletmelerin önemli bir kısmı bu sitelerdeki bloklarda yan yana çalışır.
Konum açısından bölge, TEM otoyolunun kuzeyinde, Kirazlı, Olimpiyat ve Başakşehir arasındaki metro hattına bağlı bir noktadadır. Metrobüs bağlantısı ve şehrin farklı merkezlerine giden toplu taşıma hatları da bölgenin tanıtımında sayılır. Bu durum, çok sayıda çalışanın her gün bölgeye toplu taşımayla geldiği anlamına gelir; personel girişleri ve sosyal alanlar tasarımda bu yüzden önemlidir.
Hangi sektörler var ve bu yapıyı nasıl etkiler?
Bölgenin yayımladığı sektör dağılımında en büyük grup deri, ayakkabı ve saraciyedir. Bunu makine ve yedek parça, oto tamir, mobilya, çorap, triko ve konfeksiyon, madeni eşya, tekstil ve dokuma, kereste, plastik, demircilik, döküm, metal kaplama, hırdavat ve kimyevi madde gibi alanlar izler. Bu çeşitlilik, aynı bölgede birbirinden çok farklı yapı ihtiyaçlarının yan yana durması demektir. Bir sitede bölüm satın alan ya da kiralayan işletme, önceki kullanıcının sektörünün bıraktığı izle karşılaşabilir: bir oto tamir bölümünün yağlı zemini, bir konfeksiyon atölyesine olduğu gibi uymaz; bir mobilya atölyesinin toz toplama düzeni, metal işleme için yetersiz kalabilir. Bu yüzden bölümü yeni sektöre uyarlamak, keşifte ilk konuştuğumuz konudur.
Deri, ayakkabı ve konfeksiyon
Bu işletmelerde çok sayıda çalışan, sıralı tezgâhlar ve kesim, dikim, montaj gibi birbirini izleyen adımlar vardır. Gün ışığı, havalandırma ve aydınlatma çalışma koşulunu doğrudan belirler. Deri işlemede kullanılan yapıştırıcı ve kimyasallar nedeniyle havalandırma ve yangın önlemleri ayrıca ele alınır. Çok katlı bloklarda malzemenin katlar arasında taşınması için yük asansörü ya da kaldırma düzeni planın bir parçasıdır.
Makine, yedek parça, döküm ve metal kaplama
Ağır tezgâh, pres ve döküm ekipmanı taşıyıcı sistemi ve zemini zorlar. Titreşimli makinelerin temelleri, yapının geri kalanından ayrı düşünülür. Metal kaplama ve benzeri işlemler kimyasal kullandığı için zemin kaplaması, atık su ve havalandırma bu kullanıma uygun seçilir; ilgili hesap ve önlemler yetkili mühendislerin sorumluluğundadır.
Mobilya ve kereste
Ahşap işleyen tesislerde talaş ve toz hem sağlık hem yangın açısından önemli konulardır. Toz toplama sistemi, makinelerin yerleşimiyle birlikte planlanır. Yangın yükü yüksek olduğu için bölümler arası ayrım, kaçış yolları ve söndürme düzeni projeye baştan yazılır. Büyük levhaların ve bitmiş ürünün taşınması geniş kapılar ve düz bir akış ister.
Yoğun yapılaşmış bir bölgede yeni yapı ya da yeniden yapım nasıl planlanır?
İkitelli’de boş parsel bulmak zordur; yeni yapı ihtiyacı çoğu zaman eski bir binanın yıkılıp yeniden yapılmasından ya da sitedeki bir bölümün dönüştürülmesinden doğar. Bu durumda izlenecek sıra şöyledir:
- Parselin ve sitenin durumunu netleştirin. Parselin hangi kooperatifin sitesinde olduğu, bağımsız bir parsel mi yoksa bir bloğun parçası mı olduğu belirlenir. Bu, kimlerle birlikte karar verileceğini gösterir.
- İmar durumunu alın. OSB’nin imar ve şehircilik biriminden güncel imar durumu istenir; yapılaşma hakkı, yükseklik ve çekme mesafeleri bu belgeden okunur.
- Mevcut yapıyı tespit ettirin. Yıkılıp yeniden yapılacak ya da güçlendirilecek bir bina varsa, yetkili mühendis mevcut taşıyıcı sistemi inceler.
- Site yönetiminin kurallarını öğrenin. Ortak alanlar, cephe bütünlüğü, şantiye saatleri ve malzeme girişi için sitenin kendi kuralları olabilir.
- Yerleşimi ve akışı kurun. Dar sokaklarda araç yanaşması, yükleme alanı ve personel girişi önce çizilir; üretim alanları bu iskelete yerleştirilir.
- Ruhsat projelerini hazırlayın. Mimari, statik, mekanik, elektrik ve yangın projeleri uyumlu hâle getirilir ve OSB’ye sunulur. Yıkım varsa yıkım ruhsatı ayrı bir işlemdir.
Yeni yapıdaki genel yaklaşımımızı endüstriyel yapılar sayfamızda anlatıyoruz.
Mevcut binada deprem güvenliği hangi sırayla ele alınır?
İstanbul’da sanayi yapılarının deprem güvenliği, işletme sahiplerinin giderek daha çok sorduğu bir konudur. İkitelli gibi yoğun yapılaşmış ve çok sayıda kişinin aynı blokta çalıştığı bir bölgede bu soru daha da önem kazanır. Burada mimarın rolü hesap yapmak değil; tespitin doğru yaptırılmasını, sonuca göre doğru kararın verilmesini ve yenileme projesinin bu karara göre kurulmasını sağlamaktır. Deprem güvenliğine ilişkin değerlendirme, hesap ve projeler her zaman yetkili inşaat mühendisinin sorumluluğundadır.
Doğru sıra genellikle şöyledir: önce binanın mevcut projeleri ve yapılmış değişiklikler toplanır; ardından yetkili mühendis yapıyı yerinde inceler ve gerekirse malzeme dayanımı için ayrıntılı inceleme yapılır. Sonuç, binanın olduğu gibi kullanılabileceğini, güçlendirilmesi gerektiğini ya da yeniden yapımın daha doğru olduğunu gösterir. Bu karardan sonra mimari düzenleme, güçlendirme elemanlarının üretim alanını ve akışı en az etkileyecek biçimde yerleştirilmesiyle şekillenir.
Deprem güvenliği yalnız taşıyıcı sistemden ibaret değildir. Yüksek raflar, ağır makineler, tavana asılı tesisat ve depolanan malzemenin devrilmeye ya da düşmeye karşı sabitlenmesi de iç düzenin parçasıdır. Mezanin eklemek ya da bir kata yeni ağır makine koymak gibi değişiklikler binaya ek yük bindirdiği için bunlar da mühendislik değerlendirmesinden geçmeden yapılmamalıdır. Kaçış yollarının açık ve kısa tutulması ise hem deprem hem yangın için ortak bir önlemdir.
Çok katlı sanayi bloklarında kat düzeni ve çalışan alanları nasıl kurulur?
İkitelli’deki sitelerde üretim çoğu zaman tek katlı geniş bir holde değil, katlara bölünmüş bloklarda yapılır. Bu düzen, yatay fabrikadan farklı sorular doğurur. Ağır makine ve hammadde ağırlıklı işler zemin katta tutulur; daha hafif montaj, dikim ya da paketleme işleri üst katlara alınabilir. Katlar arasında malzeme taşınıyorsa yük asansörünün kapasitesi, kapısının genişliği ve önündeki bekleme alanı, üretimin hızını doğrudan belirler. Bir katın kullanımını değiştirmek, örneğin depo olarak kullanılan bir kata ağır makine koymak, döşemenin taşıma kapasitesini yeniden sorgulatır; bu da yetkili mühendisin değerlendirmesini gerektirir.
Bölgeye her gün çok sayıda kişinin toplu taşımayla gelmesi, çalışan alanlarını da tasarımın önemli bir parçası yapar. Soyunma odaları, yemek alanı, tuvaletler ve dinlenme bölümleri, üretimden ayrı ama ona kısa yoldan bağlı yerlerde çözülmelidir. Personel girişinin yükleme alanından ayrılması, hem güvenliği hem de sabah ve akşam saatlerindeki yoğunluğu rahatlatır. Eski bloklarda bu alanlar çoğu zaman sonradan sıkıştırılmış hâldedir; yenileme, onları düzenlemek için iyi bir fırsattır ve çalışma koşulunu üretim alanına dokunmadan iyileştirir.
Gün ışığı da aynı ölçüde önemlidir. Bitişik blokların arasında kalan bölümlerde pencere sayısı sınırlı olabilir; çatı aydınlatması, iç bölmelerde cam kullanımı ve aydınlatma düzeninin yenilenmesi, dar bir bölümü bile daha verimli bir çalışma alanına çevirebilir.
Ruhsat ve izinler kimin üzerinden yürür?
İkitelli OSB’nin imar ve şehircilik birimi, yapı ruhsatı, yapı kullanma izni, imar durumu ve yıkım ruhsatı işlemlerini kendi hizmetleri arasında sayar. İşyeri açma ve çalışma ruhsatı ise bölgenin ruhsat denetim birimi üzerinden yürür. Yani bölgedeki bir yapı için başvuru OSB’ye yapılır ve proje bölgenin kendi imar planı notlarına göre incelenir; OSB yönetiminin güncel koşulları esas alınır. Ruhsattan sonra inşaat yapı denetimi altında yürür; iş bitince yapı kullanma izni alınır. Döküm, metal kaplama ya da kimyevi madde gibi çevresel etki değerlendirmesi (ÇED) kapsamına girebilecek bir faaliyette, ÇED gerekip gerekmediği en başta Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğüne sorulur; gerekiyorsa ÇED kararı ruhsattan önce alınır.
Kooperatiflerden oluşan bir bölgede bir adım daha vardır: işletmenin bulunduğu sitenin yönetimi. Sitedeki bir bölümde yapılacak çatı, cephe ya da taşıyıcıyla ilgili işler bütün bloğu ilgilendirebilir. Hangi işin site yönetimine, hangisinin OSB’ye danışılacağını işe başlamadan öğrenmek, yarıda kalan işlerin ve anlaşmazlıkların önüne geçer.
Sanayi sitesinde blok içinde yenileme nasıl yapılır?
İkitelli’deki işletmelerin önemli bir kısmı kendi bölümünü yenilemek ister. Aşağıdaki tablo, en sık yapılan işleri ve sitede çalışırken dikkat edilecek noktaları özetler.
| İş | Neden yapılır? | Sitede dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Zemin yenileme ve kaplama | Aşınma, toz, kimyasal teması, forklift izi | Komşu bölümlere toz ve kokunun geçmemesi; çalışma saatleri |
| Çatı yenileme ve yalıtım | Su alma, yoğuşma, ısı kaybı | Çatı çoğu zaman ortak alandır; site yönetimiyle birlikte planlanır |
| Cephe yenileme | Eskimiş görünüm, ısı kaybı, doğrama sorunları | Bloğun cephe bütünlüğü korunur; tek bölüm için farklı malzeme sorun yaratabilir |
| Mezanin ya da iç kat | Depo, ofis ya da ek üretim alanı ihtiyacı | Taşıyıcı kapasite yetkili mühendisçe incelenir; proje tadilatı gerekebilir |
| Havalandırma ve toz toplama | Kimyasal, talaş ya da duman | Dış birimlerin ve bacaların yeri komşu bölümleri etkilememelidir |
| Güçlendirme | Deprem güvenliği tespiti sonucu | Çoğu zaman bütün bloğun konusudur; diğer kullanıcılarla birlikte karar verilir |
Yenileme sürecinin adımlarını fabrika yenileme rehberimizde, yalıtım seçeneklerini fabrika izolasyonu, cephe işlerini fabrika cephesi yenileme yazılarımızda anlatıyoruz. Yenileme çalışmalarımızı renovasyon ve restorasyon sayfamızda topladık.
Teklif isterken neleri hazırlamalısınız?
- Parselin ada ve parsel numarası, hangi kooperatifin sitesinde olduğu ve bağımsız parsel mi blok içi bölüm mü olduğu
- OSB’den alınmış güncel imar durumu
- Binanın ruhsat, yapı kullanma izni ve onaylı projeleri; sonradan yapılmış değişikliklerin listesi
- Varsa daha önce yapılmış deprem güvenliği tespiti ya da güçlendirme raporu
- Üretim türü, kullanılan makineler, kimyasallar ve toz ya da talaş durumu
- Site yönetiminin yenileme ve şantiye kuralları
- Üretimin durmaması gereken dönemler
Bu bilgiler, ilk görüşmede hangi işin önce yapılacağını ve hangi incelemelerin mühendislerle birlikte başlatılacağını netleştirir. Avrupa Yakası’nda karma bir bölge düşünüyorsanız Beylikdüzü OSB fabrika projesi yazımıza da bakabilirsiniz.
Maker Mimarlık bu bölgede ne yapıyor?
Ofisimiz Kocaeli Darıca’da; İstanbul’da da işlerimiz bulunuyor ve İkitelli OSB’deki işletmeler için yeni yapı, ek alan ve yenileme projeleri hazırlıyoruz. İlk keşfi ücretsiz yapıyor, deprem güvenliği ve güçlendirme konularında yetkili mühendislerle birlikte çalışıyor, önerilen düzeni üç boyutlu modelle gösteriyor, uygulama öncesi keşif bedellerinden uygulama sonrası hak edişlere kadar süreci izliyoruz. Fabrika ve üretim tesisi çalışmalarımızı inceleyebilir, bina bilgilerinizle teklif formundan ya da sayfadaki WhatsApp düğmesinden bize yazabilirsiniz.





















