Sarıyer’de villa ya da yalı projesi, parselin hangi koruma rejiminin içinde kaldığı netleşmeden çizilmeye başlanmaz. Boğaz’a bakan kıyı ve yamaçlarda parsel Boğaziçi alanına girer; bu alan sahil şeridi, öngörünüm, geri görünüm ve etkilenme bölgesi olarak ayrılır ve her bölgede yapılaşma koşulları farklıdır. Yapı tescilli bir yalıysa iş yeni yapı değil restorasyondur: rölöve, restitüsyon ve restorasyon projeleri koruma bölge kuruluna sunulur, kurul onayından sonra uygulamaya geçilir. Boğaz’dan uzaklaşıp kuzeye, Zekeriyaköy ve Kilyos tarafına geçildiğinde ise orman dokusu, eğim ve Karadeniz iklimi tasarımın ana girdisi olur. Kısacası Sarıyer’de ilk adım çizim değil, parselin kimliğini çıkarmaktır.
Bu yazıda Sarıyer’de yeni villa yaptırmak, mevcut bir köşkü ya da yalıyı yenilemek isteyen aileler için süreci bölge koşullarıyla birlikte anlatıyoruz. Genel villa sürecini merak ediyorsanız önce villa projesi nasıl yapılır rehberimize bakabilirsiniz; burada Sarıyer’e özgü olanlara odaklanıyoruz.
Sarıyer’de parsel hangi bölgede kalıyor?
Sarıyer, İstanbul’un Avrupa yakasında Boğaz’ın Karadeniz’e açıldığı kesimde yer alır ve iki farklı karakteri bir arada taşır. Bir yanda Boğaz kıyısı boyunca dizilen yalılar, köşkler ve sırtlara yaslanan eski mahalleler; diğer yanda kuzeyde ormanla çevrili, bahçeli müstakil evlerin ve villa sitelerinin yoğunlaştığı Zekeriyaköy ve Karadeniz kıyısındaki Kilyos. Aynı ilçe sınırı içinde olsalar da bu iki kesimde bir projeyi belirleyen kurallar ve kurumlar aynı değildir.
Boğaziçi alanı, Boğaz’ın siluetini ve yeşil yamaçlarını korumak için ayrı bir yasal rejimle düzenlenmiştir. Kavramları kısaca şöyle anlatabiliriz:
- Sahil şeridi: Kıyıya en yakın kesimdir; yalıların büyük bölümü buradadır.
- Öngörünüm bölgesi: Boğaz’a denizden bakıldığında doğrudan görülen ön yamaçlardır. Burada yapılan her şey Boğaz silueti üzerinde etkili olduğu için en sıkı denetlenen kesimlerden biridir.
- Geri görünüm bölgesi: Öngörünümün hemen gerisinde kalan, çoğunlukla koruluk ve yeşil tepelerden oluşan alandır. Sarıyer’de bu bölgenin bir kısmı aynı zamanda doğal sit niteliği taşır.
- Etkilenme bölgesi: Bu alanların arka planında kalan ve Boğaz’ın görünümünü dolaylı olarak etkileyen kesimdir.
Kaynaklar, sahil şeridi ve öngörünüm bölgesindeki uygulamalarda İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin, geri görünüm ve etkilenme bölgelerinde ise ilçe belediyesinin yetkili olduğunu aktarır. Tescilli yapı ya da kentsel veya arkeolojik sit söz konusuysa buna Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı koruma bölge kurulu eklenir; parsel doğal sit ya da kesin korunacak hassas alan gibi bir korunan alan içindeyse süreç Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının tabiat varlıklarını koruma birimleri üzerinden yürür. Bölge sınırları, imar planı notları ve yetki dağılımı zaman içinde değişebildiği için parsel bazında güncel imar durumu, ilgili belediye ve koruma kurulunun güncel koşulları esas alınır. Komşu parselde yapılmış bir şeyin sizin parselinizde de yapılabileceğini varsaymayın; Boğaz’da iki yan yana parselin rejimi farklı olabilir.
Tescilli yalı restorasyonu nasıl yürür?
Bir yalı ya da köşk korunması gerekli kültür varlığı olarak tescilliyse, üzerinde yapılacak her müdahale koruma bölge kurulunun onayına bağlıdır. Boyayı yenilemek gibi basit görünen işler bile kurulun yaklaşımına ve yapının koruma grubuna göre izin gerektirebilir. Süreci adım adım şöyle yürütüyoruz:
- Belge ve kayıt taraması: Tescil kararı, koruma grubu, varsa önceki kurul kararları ve onaylı projeler toplanır. Tapu ve imar durumu bunlarla birlikte okunur.
- Rölöve: Yapının bugünkü hâli ölçülerek çizilir. Plan, kesit, cephe ve detaylarda her duvar, her doğrama ve her bozulma kayda geçer. Bu çizim, sonraki bütün kararların zeminidir.
- Restitüsyon: Eski fotoğraflar, arşiv belgeleri ve yapıdaki izlerden yola çıkarak yapının özgün hâli ve geçirdiği değişiklikler ortaya konur. Hangi eklerin sonradan yapıldığı, hangi parçaların özgün olduğu burada ayrılır.
- Restorasyon projesi: Hangi elemanın korunacağı, onarılacağı, yenileneceği ya da kaldırılacağı malzeme ve teknikle birlikte tanımlanır. Taşıyıcı sistem için yetkili mühendisin değerlendirmesi ve gerekiyorsa güçlendirme önerisi projeye dahil edilir.
- Kurul onayı: Projeler koruma bölge kuruluna sunulur. Kurul değişiklik isteyebilir; onaylı proje ancak yeniden onayla değiştirilebilir.
- Uygulama ve denetim: Şantiye onaylı projeye göre yürür. İş bitince yapılanların kurul kararlarına uygunluğu tespit edilir ve kullanma izni süreci buna göre ilerler.
Boğaz’da onaysız tadilat yapılan yalılar için yapının eski hâline getirilmesine karar verilen örnekler kamuoyuna yansımıştır. Bu yüzden yalıda en pahalı hata, kurulun onayladığı projeyle şantiyede yapılan iş arasındaki farktır. Ahşap karkasın, saçak detaylarının, cumbanın ya da rıhtım duvarının nasıl onarılacağı uygulamadan önce çözülmüş olmalıdır. Restorasyonun genel yaklaşımını restorasyonun temel ilkeleri yazımızda ayrıca anlattık; bu alandaki hizmetimizi restorasyon ve renovasyon sayfasında bulabilirsiniz.
Yalıda konfor nasıl sağlanır, özgünlük nasıl korunur?
Tescilli bir yalıda modern yaşamın gerektirdiği ısıtma, soğutma, banyo, mutfak ve elektrik altyapısı, yapının özgün elemanlarını bozmadan yerleştirilmelidir. Tesisat güzergâhlarını ahşap kirişleri kesmeden, döşeme altı ya da sonradan eklenmiş bölümler üzerinden kurmak; nemli kıyı ortamında ahşabın havalanmasını engellemeyen yalıtım çözümleri seçmek gerekir. Denize sıfır yapılarda tuzlu hava, dalga sıçraması ve zemin nemi metal bağlantıları ve ahşabı yorar. Bu nedenle malzeme seçimi yalnız görünüşle değil, kıyı koşullarına dayanımla birlikte yapılır.
Boğaz yamacında yeni villa: siluet ve manzara
Boğaziçi alanı içinde yeni yapıya izin veren parsellerde bile tasarım serbest değildir. Yapının yüksekliği, kütlesi, çatı biçimi ve malzemesi, Boğaz siluetine etkisiyle birlikte değerlendirilir. Bu kesimde iyi bir villa, kendini Boğaz’ın önüne çıkaran değil, yamacın içine yerleşen yapıdır. Pratikte bu şu kararlara dönüşür:
- Eğime oturan kütle: Yamaçta kademeli kütleler, büyük dolgu ve istinat duvarlarından daha az iz bırakır ve yeşil dokuyu korumayı kolaylaştırır.
- Mevcut ağaçlar: Yamaçtaki ağaçlar hem koruma rejiminin hem de manzaranın parçasıdır. Rölöve aşamasında ağaçlar da haritaya işlenir ve yerleşim onlara göre kurulur.
- Manzara ve mahremiyet: Boğaz’a bakan cephe açık tutulurken, yoldan ve komşu yapılardan görülen cepheler daha kapalı kurgulanabilir.
- Malzeme: Bölgenin geleneksel ahşap ve kâgir dokusuyla uyumlu, yansıtıcı olmayan yüzeyler siluet içinde daha az göze batar.
Arsanın eğimine ve yönüne göre yerleşimin nasıl kurulduğunu arsaya göre villa yerleşimi yazımızda ayrıntılı anlattık.
Zekeriyaköy ve Kilyos’ta villa yaptırmak
Zekeriyaköy, Sarıyer’in kuzeyinde Belgrad Ormanı ile Karadeniz kıyısı arasında kalan, bahçeli müstakil evlerin ve villa sitelerinin yoğun olduğu bir yerleşimdir. Kilyos ise Karadeniz kıyısında, yazlık kullanımıyla bilinen bir sahil yerleşimidir. Bu kesimde Boğaz siluetinin yerini orman ve deniz alır; tasarımı belirleyen konular da değişir.
Orman çevresindeki parsellerde önce parselin orman sınırıyla ilişkisi, ağaç varlığı ve imar planındaki konumu incelenir. Kuzey yamaçlarda güneş açısı, Karadeniz’den gelen rüzgâr ve nem, yaşam alanlarının ve terasların yönünü belirler. Kilyos’a yakın kesimler denize yakınlığı nedeniyle daha serin ve rüzgârlıdır; bu, açık terasların korunaklı köşelere yerleştirilmesini, pencerelerin rüzgâr yönüne göre düşünülmesini ve cephe malzemesinin neme dayanıklı seçilmesini gerektirir.
Site içindeki mevcut villayı yenilemek
Zekeriyaköy çevresindeki işlerin bir kısmı sıfırdan yapı değil, site içindeki mevcut bir villanın yenilenmesidir. Burada imar koşullarının yanında sitenin yönetim planı ve ortak cephe, çatı, çit gibi konulardaki kararları da devreye girer. Cephe rengini, pencereleri ya da bahçe duvarını değiştirmeden önce site yönetiminin onayına bakılmalıdır. İç mekânda ise yıllar içinde eklenmiş bölmeler, yetersiz kalan tesisat ve nemlenen bodrumlar en sık karşılaştığımız sorunlardır. Duvar kaldırmak gibi taşıyıcı sisteme dokunan her değişiklik yetkili mühendisin değerlendirmesiyle yapılır; tadilatın kapsamına göre belediyeden izin gerekip gerekmediği de baştan netleştirilir.
| Konu | Boğaz kıyısı ve yamaçları | Zekeriyaköy ve Kilyos çevresi |
|---|---|---|
| Belirleyici çerçeve | Boğaziçi alanı bölgeleri, tescil ve koruma kurulu | İmar planı, orman ilişkisi, varsa koruma kararları |
| Tipik iş | Yalı ve köşk restorasyonu, sınırlı yeni yapı | Yeni villa, müstakil ev, site içi konut yenileme |
| Tasarım odağı | Siluet, özgün doku, kıyı nemi | Orman dokusu, eğim, rüzgâr, kış kullanımı |
| Malzeme sorunu | Tuzlu hava, ahşabın korunması | Nem, yosunlanma, kuzey cephede ısı kaybı |
| Şantiye lojistiği | Dar yol, sınırlı istif alanı, kıyıya erişim | Ağaçlara zarar vermeden araç erişimi |
Kış ve yaz kullanımı: yıl boyu konfor
Sarıyer’deki evlerin önemli bir bölümü yalnız yazlık değil, yıl boyu oturulan konuttur. Bu yüzden ısıtma, yalıtım ve nem kontrolü baştan ciddiye alınmalıdır. Kuzey cephesi ormana ya da Karadeniz’e bakan bir villada kış güneşinden yararlanan yaşam alanları, iyi yalıtılmış bir kabuk ve havalandırması düşünülmüş bir bodrum, enerji giderini ve küf sorununu birlikte azaltır. Yeni yapıda dış cephe yalıtımı genellikle bu kabuğun ana parçasıdır; bu kabuk duvar, çatı ve döşemede kesintisiz düşünülmelidir. Tescilli bir yalıda ise dış cepheye mantolama yapılması çoğu zaman özgün dokuyla bağdaşmaz; yalıtım iç yüzeylerden, çatı ve döşemeden, yapının nefes almasını engellemeyecek biçimde çözülür.
Yaz tarafında ise gölgeli dış mekânlar, çapraz havalandırma ve denizden gelen esintiyi içeri alan açıklıklar önem kazanır. Boğaz kıyısındaki yalıların geniş saçakları ve deniz tarafındaki büyük pencereleri bu ihtiyaca verilmiş geleneksel cevaplardır; yeni bir villada bu mantığı çağdaş bir dille yeniden kurmak mümkündür.
Havuz, bahçe ve rıhtım
Sarıyer’de dış mekân kararları da koruma rejiminden bağımsız değildir. Boğaziçi alanında havuz, pergola, bahçe duvarı ya da rıhtım düzenlemesi gibi işler de izin kapsamında değerlendirilebilir. Yalının rıhtımı, bahçe duvarı ve bahçesi çoğu zaman yapının tescilinin ya da koruma alanının parçasıdır; bu elemanlara dokunmadan önce ilgili idareye ve kurula danışılır.
Kuzey kesimde ise havuz ve peyzaj, ağaç kökleri, eğim ve yüzey suyunun yönlendirilmesiyle birlikte tasarlanır. Ormana bitişik bahçelerde yerli bitki türleri hem bakım yükünü azaltır hem de çevreyle uyum sağlar. Havuzun yeri, güneşi en uzun alan ve rüzgârdan korunan noktaya göre seçilir. Konunun ayrıntıları için havuz tasarımı yazımıza göz atabilirsiniz.
Şantiye: dar sokak, kıyı ve uzaktan yönetim
Boğaz kıyısında şantiye kurmak, düz bir arsada inşaat yapmaktan farklıdır. Yollar dardır, park ve istif alanı sınırlıdır, büyük araçların yapıya yanaşması her zaman mümkün değildir. Kıyıdaki yapılarda malzemenin ne zaman, hangi araçla ve nereye getirileceği önceden planlanmazsa iş günlerce durabilir. Restorasyonda buna söküm sırasında çıkan özgün parçaların numaralanıp korunması, ahşap elemanların yerinde ya da atölyede onarılması gibi işler eklenir.
Mal sahiplerinin önemli bir kısmı şantiyeyi her gün yerinde izleyemez. Bu durumda üç boyutlu model, kararların önceden görülmesini sağlar: cephenin hangi taşla, doğramanın hangi renkle, saçağın hangi profille yapılacağı şantiyeden önce aynı bakıştan karşılaştırılır. Şantiye boyunca düzenli rapor ve fotoğrafla iş programı, keşif bedelleri ve hak edişler izlenir.
Teklif isterken neler hazırlanmalı?
Sarıyer’de bir proje için görüşmeye gelirken şu bilgiler elinizde olursa ilk keşif çok daha verimli geçer:
- Tapu bilgisi ve ada parsel numarası
- Belediyeden alınmış güncel imar durumu, varsa koruma kurulu kararları ve tescil bilgisi
- Yapı varsa eski onaylı projeler, ruhsat ve iskân belgeleri
- Yapının eski fotoğrafları (restitüsyon için çok değerlidir)
- Evi nasıl kullanmak istediğiniz: yıl boyu mu, yaz mı, kaç kişi, hangi odalar
- Yenileme işlerinde bugün yaşadığınız sorunlar: nem, çatlak, akıntı, ısınma
Süre ve bedel, yapının büyüklüğüne, tescil durumuna ve kurul sürecine göre değişir; keşiften sonra iş programıyla birlikte verilir.
Maker Mimarlık bu bölgede ne yapıyor
Maker Mimarlık, Kocaeli Darıca’daki ofisinden İstanbul’daki villa, konut ve restorasyon işlerine hizmet veren bir mimarlık ofisidir; portföyümüzde İstanbul’da tamamlanmış işler bulunur. Sarıyer’de proje hazırlıyor ve yerinde keşif yapıyoruz: parselin koruma rejimini çıkarıyor, tescilli yapılarda rölöve, restitüsyon ve restorasyon projelerini hazırlayıp kurul sürecini yürütüyor, yeni villalarda konseptten ruhsat ve uygulama projesine, şantiyeden teslime kadar süreci izliyoruz. Üç boyutlu model ve gerçekçi görsellerle cephe alternatiflerini aynı bakıştan sunuyoruz; ilk keşif ücretsizdir. Villa ve konut ile villa ve yazlık sayfalarımıza göz atabilir, projeniz için teklif formundan ya da sayfadaki WhatsApp düğmesinden bize yazabilirsiniz.




















