İçeriğe geç

Merdiven Modelleri ve Ahşap Merdiven: Özel Üretim Merdiven Tasarımı

Maker Mimarlık8 dk okumaGüncelleme:

KapakDarıca Müstakil

Özel üretim merdiven, hazır bir ürünün mekâna uydurulması değil, katlar arasındaki yüksekliğe, döşeme boşluğuna ve evin diline göre sıfırdan tasarlanıp atölyede üretilen bir yapı elemanıdır. İyi bir sonuç için dört karar birlikte verilir: basamak ölçüleri konforlu ve her basamakta eşit olmalı, taşıyıcı sistem mühendislik hesabına dayanmalı, malzeme kullanım yoğunluğuna uymalı ve korkuluk evde yaşayanların güvenliğini karşılamalıdır. Bu dört başlıktan biri eksik kaldığında merdiven ya yorucu, ya gürültülü, ya da riskli olur. Aşağıda bu kararların nasıl verildiğini, merdiven tiplerini ve atölyeye iş vermeden önce bakmanız gerekenleri anlatıyoruz.

Özel üretim merdiven ne zaman gerekir?

Betonarme bir merdivenin üzerini kaplamak da bir çözümdür ve pek çok evde yeterlidir. Özel üretim ise şu durumlarda gündeme gelir: dubleks ya da villa içinde merdiven mekânın ortasında, görünür bir eleman olarak duruyorsa; betonarme merdivenin kaplayacağı alan plana sığmıyorsa; mevcut bir yapıda sonradan kat bağlantısı kuruluyorsa; ya da merdivenin altı ve çevresi ışık geçirgen, hafif bir görünüm istiyorsa. Mağaza, ofis ve restoran gibi ticari mekânlarda da asma kata çıkan merdiven çoğunlukla çelik taşıyıcılı özel üretimdir.

Merdiven, evdeki en büyük mobilya ile en küçük yapı arasında bir yerdedir. Bu yüzden onu yalnızca marangoz ya da yalnızca demirci işi olarak görmek eksik kalır. Tasarımın mimari proje içinde, döşeme boşluğu ve taşıyıcı sistemle birlikte ele alınması gerekir; villa projelerinde bu kararı villa ve konut projesinin erken aşamasında veriyoruz.

Merdivenin parçaları: bilmeniz gereken terimler

Usta ve tasarımcıyla aynı dili konuşmak için birkaç terimi bilmek yeterlidir. Basamak, üzerine bastığınız yatay yüzeydir. Rıht, iki basamak arasındaki düşey yüzey ya da yüksekliktir; rıhtı açık bırakılan merdivenlerde basamakların arası boştur. Sahanlık, merdivenin yön değiştirdiği ya da dinlenme için ara verdiği düzlüktür. Limon kirişi, basamakları yandan ya da alttan taşıyan eğik kiriştir. Küpeşte elinizle tuttuğunuz üst profildir; korkuluk ise küpeştenin altında düşmeyi engelleyen dolgudur. Baş kurtarma yüksekliği, basamağın üzerinde tavana ya da üstteki döşeme kenarına kadar kalan serbest yüksekliktir; yetersiz kaldığında merdivenden çıkarken başınızı eğmek zorunda kalırsınız.

Ev İçi Mekânlar alanındaki projelerimizden

Basamak ölçüleri nasıl belirlenir?

Rahat bir merdivenin sırrı, adımın doğal ritmine uymasıdır. Basamak yükseldikçe genişliğin daralması, basamak alçaldıkça genişlemesi gerekir; mimarlıkta bu ilişki adım kuralı olarak bilinir ve iki rıht yüksekliği ile bir basamak genişliğinin toplamının ortalama bir insan adımına denk gelmesi esasına dayanır. Kesin ölçüler yapının türüne göre ilgili yönetmelik ve standartlarla sınırlanır; konut içi merdiven ile kamuya açık bir yapının merdiveni aynı koşullara tabi değildir. Bu nedenle burada rakam vermek yerine ilkeyi anlatıyoruz ve ölçülerin proje müellifi tarafından güncel mevzuata göre belirlendiğini hatırlatıyoruz.

Ölçüden daha önemli olan eşitliktir. İnsan ayağı ilk birkaç basamakta ritmi öğrenir ve geri kalanını bakmadan çıkar. Tek bir basamağın diğerlerinden biraz yüksek ya da alçak olması, merdivenlerde tökezlemenin en yaygın nedenidir. Bu hata çoğu zaman ilk ve son basamakta ortaya çıkar, çünkü merdiven ölçüsü kaba döşemeye göre alınmış, sonradan gelen şap ve kaplama kalınlığı hesaba katılmamıştır. Katlar arası yükseklik her zaman bitmiş zeminden bitmiş zemine ölçülmelidir.

Dönüş yapan merdivenlerde basamakların üçgenleştiği bölüm ayrıca dikkat ister. Dönel basamağın iç tarafı daralır ve ayak basacak yer kalmaz; insanlar genellikle merdivenin ortasına yakın bir hattan yürüdüğü için konfor bu yürüme hattındaki genişliğe göre değerlendirilir. Alanınız elveriyorsa dönüşü üçgen basamak yerine düz bir sahanlıkla çözmek hem daha güvenli hem de eşya taşırken daha kullanışlıdır.

Merdiven tipleri: hangisi hangi mekâna uyar?

Tip Kapladığı alan Kullanım konforu Dikkat edilecek nokta
Düz tek kollu Uzun ve dar bir şerit ister Ritmi kesintisiz, çıkışı kolay Uzun kollarda ara sahanlık gerekebilir; altı depolama için değerlendirilebilir
L ya da U dönüşlü (sahanlıklı) Kare ya da dikdörtgen bir boşluğa sığar Sahanlık dinlenme sağlar, düşmede mesafeyi kısaltır Sahanlık yerine dönel basamak kullanılırsa konfor düşer
Dairesel (spiral) En az yer kaplayan çözüm Günlük yoğun kullanım ve eşya taşıma için zor Ana merdiven olarak değil, ikincil bağlantılarda tercih edilmeli
Kavisli (helisel) Geniş bir boşluk ve yüksek tavan ister Geniş yarıçapta çok konforlu Üretimi ve korkuluğu zordur; atölye deneyimi belirleyicidir
Konsol basamaklı (duvardan çıkan) Görsel olarak en hafif çözüm Doğru yapıldığında düz merdiven kadar rahat Duvarın taşıyıcı niteliği ve ankraj hesabı şarttır; her duvara uygulanmaz

Taşıyıcı sistem nasıl seçilir?

Merdivenin nasıl taşındığı, nasıl göründüğünü belirler. Yaygın sistemler şunlardır: basamakların iki yandan limon kirişlerine oturduğu çift kirişli sistem; ortadan tek bir çelik omurganın geçtiği ve basamakların iki yana taştığı tek omurgalı sistem; basamakların bir ucundan duvara ankastre edildiği konsol sistem; ve basamakların tavandan ya da üst kirişten çubuklarla asıldığı askılı sistem. Betonarme taşıyıcı üzerine ahşap ya da taş kaplama ise en bilinen geleneksel çözümdür.

Hangi sistemin seçileceği yalnızca zevke bağlı değildir. Merdivenin alt ve üst uçta nereye oturduğu, yükü hangi kirişe ya da döşemeye aktardığı, duvarın taşıyıcı olup olmadığı ve titreşim davranışı hesapla belirlenir. Özellikle konsol ve askılı merdivenlerde profil kesiti, ankraj tipi ve kaynak detayı inşaat mühendisinin sorumluluğundadır; internette görülen bir fotoğrafın aynısını her duvarda yapmak mümkün değildir. Çelik merdivenlerde sık duyulan şikâyet olan esneme ve tınlama hissi de bu aşamada, yeterli rijitlik ve doğru bağlantıyla önlenir. Çelik taşıyıcının genel özelliklerini çelik konstrüksiyon villa yazımızda bulabilirsiniz.

Malzeme: ahşap, çelik, cam, taş

Ahşap basamak ayağa sıcak gelir, sesi yutar ve çoğu iç mekâna uyum sağlar. Sert ağaç türleri aşınmaya daha dayanıklıdır; masif ahşabın nemle çalıştığı, yani genişleyip daraldığı unutulmamalı ve bağlantı detayı bu harekete izin vermelidir. Yüzey koruması olarak cila ya da yağ tercih edilir; ikisinin bakım biçimi farklıdır ve parlak cila kaygan olabilir.

Çelik ince kesitlerle büyük açıklık geçmeye izin verir ve taşıyıcıda en esnek malzemedir. Görünür bırakılacaksa kaynakların taşlanması, yüzeyin korozyona karşı korunması ve boyanın atölyede mi yerinde mi yapılacağı baştan konuşulmalıdır. Doğal taş ve mermer dayanıklı ve temsili bir görünüm verir, ancak ağırdır ve yüzey işlemi kaymazlığı belirler; cilalı taş ıslak ayakkabıyla risklidir. Cam basamak ve korkulukta kullanılabilir; bu durumda camın güvenlik camı olması, yani kırıldığında dağılmayan lamine yapıda seçilmesi ve kalınlığının hesapla belirlenmesi gerekir.

Malzemeleri bir arada düşünürken merdivenin zemin kaplaması, kapılar ve mobilyayla ilişkisine bakmak gerekir. Merdiven basamağını parkeyle aynı ahşaptan seçmek sakin bir bütünlük verir; koyu çelik omurga ile açık renkli ahşabın karşıtlığı ise merdiveni mekânın odağı yapar. Bu kararı malzeme numunelerini yan yana görerek vermenizi öneririz; yöntemini malzeme panosu yazımızda anlattık.

Güvenlik: korkuluk, küpeşte, kaymazlık ve ışık

Evde yaşanan düşmelerin önemli bir bölümü merdivende olur; bu nedenle güvenlik tasarımın sonradan eklenen değil, baştan belirleyen parçasıdır. Korkuluk yüksekliği ve dolgu elemanları arasındaki açıklık ilgili yönetmelik ve standartlarda tanımlanır. Tasarım açısından bilmeniz gereken ilke şudur: küçük bir çocuğun başının ya da gövdesinin geçebileceği açıklık bırakılmaz ve korkuluk, çocuğun basıp tırmanabileceği yatay çubuklarla merdivene dönüşmez. Rıhtı açık merdivenlerde basamaklar arasındaki boşluk için de aynı duyarlılık geçerlidir.

Küpeşte, elin kesintisiz kayabildiği ve rahatça kavrayabildiği bir kesitte olmalıdır. Çok geniş ya da keskin köşeli bir profil görsel olarak şık dursa da düşme anında tutunmayı zorlaştırır. Yaşlı bireylerin yaşadığı evlerde merdivenin iki yanında küpeşte bulunması büyük kolaylık sağlar.

Basamak yüzeyinin kaymazlığı malzeme ve yüzey işlemiyle sağlanır; gerektiğinde basamak burnuna kaydırmaz bir şerit ya da oluk eklenir. Basamak burnunun algılanabilir olması için iyi bir aydınlatma şarttır: ışığın basamakları yandan ya da alttan yalayarak gölge oluşturması, her basamağın kenarını belirginleştirir. Merdivenin alt ve üst başında ayrı anahtar bulunması da güvenliğin basit ama sık unutulan parçasıdır. Aydınlatmanın katmanlı kurgusunu salon tasarımı ve aydınlatma yazımızda ele aldık.

Ev İçi Mekânlar alanındaki projelerimizden

Tasarımdan montaja süreç nasıl ilerler?

  1. Yerinde ölçü: Döşeme boşluğu, bitmiş zemin kotları, duvarların şakülü ve taşıyıcı elemanların yeri ölçülür.
  2. Konsept: Merdiven tipi, yönü, başlangıç ve bitiş noktası plan ve kesit üzerinde belirlenir; baş kurtarma yüksekliği kontrol edilir.
  3. Üç boyutlu model: Merdiven mekânın içinde modellenir; altındaki alan, korkuluk ve ışık birlikte değerlendirilir.
  4. Statik değerlendirme: Taşıyıcı sistem, kesitler ve bağlantı detayları mühendis tarafından hesaplanır.
  5. İmalat çizimleri: Atölyenin üreteceği her parça ölçülü olarak çizilir; malzeme ve yüzey işlemi yazılır.
  6. Atölye üretimi: Taşıyıcı ve basamaklar üretilir; mümkünse sevk öncesi atölyede ön montaj yapılır.
  7. Montaj: Taşıyıcı, ince işlerden uygun bir aşamada yerine bağlanır; basamak ve korkuluk boya ve zemin kaplamasından sonra takılır ve korunur.
  8. Kontrol ve teslim: Basamak eşitliği, sağlamlık, ses ve yüzey kalitesi denetlenir.

Bu adımların iç mimarlık projesinin genelindeki yerini iç mimarlık süreci yazımızda görebilirsiniz.

Merdivenin altı ve çevresi nasıl değerlendirilir?

Merdiven yalnızca basamaklardan ibaret değildir; altında ve yanında kalan hacim de tasarımın parçasıdır. Rıhtı kapalı ve altı dolu bir merdivende bu hacim çekmeceli dolap, vestiyer, kiler ya da küçük bir çalışma nişi olarak kullanılabilir. Düşük kalan uç bölüme çekmece, yüksek kalan bölüme askılı dolap yerleştirmek alanı en verimli biçimde değerlendirir. Rıhtı açık ve altı boş bırakılan merdivende ise amaç tam tersidir: ışığın ve bakışın öteye geçmesi. Bu durumda merdivenin altına eşya yığmak tasarımın bütün etkisini siler; oraya en fazla alçak bir bank, bir bitki ya da bir aydınlatma elemanı yakışır.

Merdivenin yanındaki duvar, evin en yüksek ve en çok görülen yüzeylerinden biridir. Tablo dizisi, boydan boya bir ahşap panel ya da yukarıdan inen bir sarkıt aydınlatma bu yüzeyi değerlendirmenin yollarıdır. Üst katta merdiven boşluğunu çevreleyen korkuluğun da aynı dilde tasarlanması gerekir; alt katta özenle çözülen bir merdivenin üstte farklı bir korkulukla bitmesi sık görülen bir kopukluktur.

Sık yapılan hatalar ve teslim kontrol listesi

  • Merdiven boşluğunun, merdiven tasarlanmadan kaba inşaatta rastgele bırakılması.
  • Ölçünün kaba döşemeden alınıp ilk ve son basamağın farklı yükseklikte çıkması.
  • Baş kurtarma yüksekliğinin kesitte kontrol edilmemesi.
  • Konsol basamakların taşıyıcı olmayan bölme duvara bağlanmak istenmesi.
  • Korkuluğun en sona bırakılıp bütçe bitince geçici çözümle kapatılması.
  • Parlak cilalı ya da cilalı taş basamakların kaymazlık düşünülmeden seçilmesi.
  • Büyük eşyaların üst kata nasıl çıkarılacağının hesaba katılmaması.

Teslim alırken şunlara bakmanızı öneririz:

  • Bütün basamakların yüksekliği ve genişliği birbirine eşit mi?
  • Merdivende yürürken esneme, gıcırtı ya da tınlama hissediliyor mu?
  • Korkuluk elle kuvvetlice itildiğinde oynuyor mu?
  • Küpeşte baştan sona kesintisiz ve pürüzsüz mü?
  • Basamak yüzeyi çorapla ve ıslak tabanla kayıyor mu?
  • Gece her basamağın kenarı seçilebiliyor mu?

Maker Mimarlık merdiven tasarımında ne yapıyor?

Kocaeli Darıca’daki ofisimizde merdiveni, iç mimarlık projesinin ve ev içi mekânların bir parçası olarak tasarlıyoruz. Ücretsiz ilk keşifte ölçüleri yerinde alıyor, merdiveni üç boyutlu modelde mekânla birlikte kuruyor ve gerçekçi görsellerle malzeme seçeneklerini karşılaştırmanıza sunuyoruz. Taşıyıcı sistemin hesabı yetkili mühendis tarafından yapılır; biz imalat çizimlerini hazırlıyor, uygulama öncesi keşif bedellerinden uygulama sonrası hak edişlere kadar süreci izliyoruz. Süre ve bedel merdivenin tipine ve malzemesine göre değişir; keşiften sonra iş programıyla birlikte veriyoruz. Teklif formundan ya da sayfadaki WhatsApp düğmesinden bize yazabilirsiniz.

?Merak edilenler

Sık sorulan sorular

Rahat bir merdivenin basamak ölçüsü ne olmalı?

Konfor, basamak yüksekliği ile genişliği arasındaki dengeye ve bu ölçülerin her basamakta eşit olmasına bağlıdır. Kesin değerler yapının türüne göre yönetmelik ve standartlarla sınırlanır ve proje müellifi tarafından belirlenir. Katlar arası yükseklik mutlaka bitmiş zeminden bitmiş zemine ölçülmelidir.

Duvardan çıkan konsol merdiven her eve yapılabilir mi?

Hayır. Konsol basamaklar yükü tek uçtan duvara aktardığı için duvarın taşıyıcı nitelikte olması ya da duvar içine gizlenmiş bir çelik taşıyıcı kurulması gerekir. Uygunluk ve bağlantı detayı inşaat mühendisinin hesabıyla belirlenir.

Spiral merdiven ana merdiven olarak kullanılır mı?

Az yer kapladığı için cazip görünür ama günlük yoğun kullanımda, eşya taşırken ve yaşlı ya da küçük çocuklu evlerde zorlayıcıdır. Çatı katı, asma kat ya da teras gibi ikincil bağlantılarda daha uygun bir çözümdür.

Ahşap merdiven mi çelik merdiven mi tercih edilmeli?

İkisi çoğu zaman birlikte kullanılır: çelik taşıyıcı ince ve hafif bir görünüm sağlar, ahşap basamak ise ayağa sıcak gelir ve sesi azaltır. Seçim, merdivenin taşınma biçimine, mekânın diline ve bakım beklentinize göre yapılır.

Çocuklu evde merdiven korkuluğu nasıl olmalı?

Dolgu elemanları arasında çocuğun geçebileceği açıklık bırakılmamalı ve korkuluk tırmanmaya elverişli yatay çubuklardan oluşmamalıdır. Düşey çubuklu ya da lamine cam dolgulu korkuluklar bu açıdan daha güvenlidir. Ölçüler ilgili yönetmelik ve standartlara göre belirlenir.

Özel üretim merdiven ne kadar sürede yapılır?

Süre merdivenin tipine, malzemesine ve atölyenin iş yüküne göre değişir. Sağlıklı bir takvim için bitmiş zemin kotlarının kesinleşmiş olması ve imalat çizimlerinin onaylanması gerekir. Biz süreyi keşiften sonra iş programıyla birlikte veriyoruz.

→Teklif ve ihale daveti

Projenizi konuşalım

Şartnameniz hazırsa yükleyin, hazır değilse kapsamı birlikte tanımlayalım. Keşif ücretsizdir.

WhatsApp Arayın Teklif isteyin