Dilovası OSB’de (DOSB) fabrika projesi ve tesis yenilemesi, iki şeyin birlikte çözülmesine dayanır: tesisin hangi sektörde çalıştığı ve bölgenin lojistik konumunun yapıdan ne istediği. DOSB karma bir organize sanayi bölgesidir; ağırlıklı olarak metal ve kimya sektörlerinden tesisler barındırır, TEM ve D-100 bağlantıları, bölgeden geçen demiryolu hattı ve kuru ve sıvı yüke uygun liman kapasitesiyle yoğun sevkiyatlı bir konumdadır. Bu yüzden kimya tesisinde yangın, patlama ve kimyasal dökülme önlemleri, metal tesisinde ağır yük ve sevkiyat düzeni, köklü tesislerde ise mevcut yapının durumu projenin ilk kararlarını belirler. Hepsinde parselin güncel koşulları OSB yönetiminden yazılı olarak alınır ve mühendislik gerektiren konular yetkili mühendislerle çözülür.
Bu yazıda DOSB’yi kısaca tanıtıyor, konumunun tesis tasarımına etkisini, kimya ve metal tesislerinde öne çıkan proje konularını, eski tesislerde yenilemenin nereden başladığını ve OSB yönetimiyle yürüyen ruhsat sürecini anlatıyoruz. Kesin ölçü, katsayı ya da bedel vermiyoruz; bunlar parsele ve tesise göre değişir, güncel imar planı notları ile OSB yönetiminin koşulları esas alınır.
Dilovası OSB nerede, hangi sektörler var?
Dilovası Organize Sanayi Bölgesi, Kocaeli’nin Dilovası ilçesindedir; OSB’nin duyurularında Kocaeli Gebze Dilovası Organize Sanayi Bölgesi adıyla da geçer ve kısaca DOSB olarak anılır. OSB’nin kendi tarihçesine göre bölge karma bir organize sanayi bölgesidir ve ağırlıklı olarak metal ve kimya sektörlerinden sanayi kuruluşları burada yer alır. Bölgede, OSB kurulmadan çok önce faaliyete geçmiş köklü tesisler de bulunur.
Aynı ilçede bulunan Kocaeli-Gebze VI. (İMES) Makine İhtisas OSB ile karıştırılmamalıdır. İMES makine ihtisas bölgesidir; DOSB ise farklı sektörleri bir arada barındıran karma bir bölgedir. İki bölgenin yapıdan beklediği şeyler de bu yüzden farklılaşır. Makine imalatına odaklanan İMES’teki proje konularını Dilovası İMES OSB’de fabrika projesi yazısında ayrıca ele aldık.
Konum ve ulaşım tesis tasarımını nasıl etkiler?
OSB’nin tanıtımına göre bölge kuzey ve doğu yönünden D-100 karayoluyla sınırlanır, TEM otoyoluna bağlantısı vardır, bölgenin içinden bir demiryolu hattı geçer ve bölgede kuru ve sıvı yük elleçlemeye uygun liman kapasitesi bulunur. Sabiha Gökçen Havalimanı’na yakındır; Gebze Petro Kimya İhtisas Gümrük Müdürlüğü ile Gebze Gümrük Müdürlüğü de bölgede hizmet verir.
Bu konum, tesisin parsel içi düzenini doğrudan etkiler. Limana ve otoyola yakın bir bölgede tesislerin önemli bir kısmı hammaddeyi yığın hâlinde alır, ürünü de düzenli ve yoğun sevkiyatla gönderir. Proje açısından bunun karşılığı şunlardır:
- Araç bekleme ve kantar: Aynı anda gelen birden fazla tırın yolu kapatmadan parsel içinde bekleyebileceği bir alan, gerekiyorsa kantar ve kontrol noktası.
- Sıvı ve kuru yük ayrımı: Sıvı hammadde için tank sahası ve dolum noktası, kuru yük için ayrı bir boşaltma alanı; iki akışın birbirini kesmemesi.
- Gümrüklü ve gümrüksüz stok: Dış ticaret yapan tesislerde hangi stokun nerede tutulacağı ve depo bölümlerinin ayrılması, işletmenin ihtiyacına göre baştan konuşulur.
- Çok yönlü sevkiyat: Ürün karayolu, liman ya da demiryolu üzerinden çıkabiliyorsa yükleme noktalarının yeri ve sayısı bu senaryolara göre belirlenir.
Bu senaryolar netleşmeden binanın yeri çizilmez; önce en uzun aracın ve tankerin parsel içindeki hareketi, sonra yükleme noktaları, en son da bina oturtulur.



DOSB ile İMES’te proje ekseni nasıl ayrışır?
Komşu iki bölgede çalışan yatırımcılar sık sık aynı soruyu soruyor: Dilovası’ndaki iki OSB’de fabrika projesi aynı şekilde mi yürür? Süreç adımları benzer olsa da projenin ağırlık merkezi farklıdır. Aşağıdaki tablo bu farkı özetler.
| Konu | Dilovası OSB (DOSB) | İMES Makine İhtisas OSB |
|---|---|---|
| Bölge türü | Karma; ağırlıklı metal ve kimya | Makine ihtisas |
| Projede öne çıkan risk | Yangın, patlama, kimyasal dökülme, komşu tesisle etkileşim | Ağır yük, vinç, büyük parça sevkiyatı |
| Zemin beklentisi | Kimyasala dayanıklılık, dökülme tutma, kolay temizlik | Yüksek yük, forklift trafiği, yağ dayanımı |
| Parsel dışı düzen | Tank sahası, ayrı depolama, araç bekleme | Yükleme avlusu, vinçle araç üstüne yükleme |
| Yenileme gündemi | Köklü tesislerde mevcut yapının dönüştürülmesi | Büyüyen işletmelerde ek hol, asma kat, sundurma |
Kimya ve metal tesislerinde yeni proje: neler farklı?
Kimya tesisleri
Kimya tesisinde mimari proje, proses güvenliğinin çizdiği çerçevenin içinde kurulur. Yanıcı ya da reaktif maddenin bulunduğu alanlar, patlama riski taşıyan bölümler, yangın kompartımanları, kaçış yolları ve itfaiye erişimi bu tesislerin vaziyet ve kat planlarını belirler. Bu konular mühendislik hesabı gerektirir ve ilgili yetkili mühendisin sorumluluğundadır; mimari proje bu hesaplarla birlikte, onların sonuçlarına göre şekillenir.
Yapı tarafında öne çıkan başlıklar şunlardır: kimyasala dayanıklı zemin kaplaması ve dökülme durumunda sıvının yayılmasını önleyen eğim ve toplama düzeni, tehlikeli maddelerin diğer depolardan ayrı tutulduğu depolama bölümleri, doğal ve mekanik havalandırma, laboratuvar ve kalite kontrol alanlarının üretimden ayrılması, çalışanlar için duş ve soyunma gibi sosyal alanların temiz ve kirli bölgeler gözetilerek yerleştirilmesi. Karma bir bölgede komşu parseldeki tesisin türü de önemlidir; rüzgâr yönü, yükleme noktalarının yeri ve tank sahasının konumu komşu yapılar dikkate alınarak düşünülür.
Metal tesisleri
Metal sektöründe ağır hammadde ve ürün, geniş açıklıklı holler, gezer vinç ve yüksek zemin yükü öne çıkar. Döküm, haddeleme, kesme ya da yüzey işlem gibi süreçler ısı, toz ve duman üretir; bu süreçlerin bulunduğu bölümler havalandırma ve yangın açısından diğer alanlardan ayrılır. Sevkiyat yoğunsa yükleme bölmesi ve araç bekleme alanı yerleşimin baştan parçası olur. Vinçli hollerin taşıyıcı sistemi ve temelleri yetkili inşaat mühendisinin hesabıyla belirlenir.
Her iki sektörde de yeni bir tesis için izlediğimiz yol, ihtiyaç programını üretim ve iş güvenliği ekibiyle birlikte yazmak, vaziyet planında birkaç alternatifi karşılaştırmak ve seçilen düzeni üç boyutlu modelle sınamaktır. Sanayi yapılarında nasıl çalıştığımızı endüstriyel yapılar sayfamızda anlatıyoruz.
Köklü tesislerde yenileme nereden başlar?
DOSB’de bölge kurulmadan önce de faaliyette olan tesisler bulunduğu için yenileme talepleri sıklıkla eski yapılarla ilgilidir. Bu yapılar çoğu zaman yıllar içinde eklemelerle büyümüştür; bir kısmının projeleri güncel durumla örtüşmeyebilir. Bu nedenle yenilemeye doğrudan kaplama ya da cephe işiyle değil, mevcut durumun tespitiyle başlarız. Adımlar şöyledir:
- Mevcut yapının rölövesi çıkarılır; elde bulunan projeler, ruhsat ve yapı kullanma izni belgeleri sahadaki durumla karşılaştırılır.
- Taşıyıcı sistemin durumu yetkili inşaat mühendisince değerlendirilir; deprem güvenliği, korozyon ve eklenecek yükler incelenir.
- Çatı, yalıtım, zemin ve cephedeki sorunlar fotoğraf ve notlarla listelenir; üretime en çok zarar veren sorun ilk sıraya alınır.
- Kimya tesislerinde yangın ve proses güvenliği gerekleri yenilemenin kapsamına dahil edilir; değişikliklerin bu gereklerle uyumu yetkili mühendislerle kontrol edilir.
- Yapılacak işlerin OSB yönetiminin izin ya da onayını gerektirip gerektirmediği öğrenilir.
- İş, üretimi durdurmadan bölümlere ayrılır ve iş programına yazılır.
Bu tespitten sonra sıra genellikle çatı ve yalıtımdan başlar; sızdıran ya da yalıtımı yetersiz bir çatı hem ürünü hem enerji tüketimini etkiler. Çatı yenilemesinin seçeneklerini fabrika çatı yenileme yazısında, duvar ve çatıda ısı yalıtımını fabrika izolasyonu yazısında anlattık. Zeminde kimyasala dayanıklı kaplama, sundurma ile dış stok alanının düzenlenmesi ve iç mekânda ek alan sonraki adımlarda gelir. Yenileme işlerinin bütününü fabrika yenileme rehberi yazımızda topladık; mevcut yapılardaki yaklaşımımız renovasyon ve restorasyon sayfamızda.
Yenilemede öncelik sektöre göre nasıl değişir?
Karma bir bölgede aynı yenileme kalemi iki farklı tesiste bambaşka bir anlama gelebilir. Kimya ve metal tesislerinde sık karşılaştığımız öncelikler şöyledir:
- Zemin: Kimya tesisinde öncelik kimyasala dayanıklılık, dökülen sıvının toplanması ve kolay temizliktir; metal tesisinde ise ağır yük, darbe ve forklift trafiği. Her iki durumda da kaplamadan önce alttaki betonun sağlamlığı ve nemi incelenir.
- Çatı: Kimya tesisinde çatı, havalandırma ve duman tahliye açıklıklarıyla birlikte düşünülür. Metal tesisinde ısı üreten bölümlerin üstündeki çatı ısıl yüke ve vinç hattının altında kalan bakım zorluğuna göre ele alınır.
- Yalıtım: Sıcaklığa duyarlı hammadde ya da ürün depolanan bölümlerde yalıtım bir konfor konusu olmaktan çıkar, ürün güvenliği konusu hâline gelir.
- Cephe: Eski tesislerde cephe çoğu zaman farklı dönemlerde eklenmiş parçalardan oluşur. Yenileme, bu parçaları tek bir dil altında toplamak ve yalıtımı aynı anda iyileştirmek için iyi bir fırsattır; yangın davranışı yetkili mühendisle birlikte değerlendirilir.
- Sundurma ve dış stok: Metal tesislerinde açık stok alanını yağmurdan korumak, kimya tesislerinde ise ambalajlı ürünün yükleme öncesi bekleyeceği korunaklı bir alan oluşturmak için kullanılır. Tehlikeli maddelerin sundurma altında tutulup tutulamayacağı ayrıca sorulmalıdır.
- Ek alan: Laboratuvar, kalite kontrol, ofis ya da soyunma alanı için asma kat veya ek bina; oturum ve emsal hakları ile itfaiye erişiminin daralmaması önceden kontrol edilir.
Karma bölgede bir başka konu da komşuluktur. Yan parseldeki tesisin türü, sizin tesisinizin yükleme noktası, tank sahası ve havalandırma çıkışlarının nereye konacağını etkileyebilir. Bu yüzden keşifte yalnız kendi parselinize değil, çevredeki yapıların yerleşimine de bakarız.
OSB yönetimi ve ruhsat süreci nasıl yürür?
Organize sanayi bölgelerinde parselasyon, yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni süreçleri genellikle OSB müdürlüğü üzerinden yürür; bölgenin kendi imar planı notları ve yapı yönetmeliği esas alınır. DOSB’nin bölge müdürlüğü bünyesinde bir imar birimi bulunur, imarla ilgili formlar OSB’nin kendi sitesinde yayımlanır ve imar planı değişiklikleri de buradan duyurulur. Bu yüzden ilk adım, parselin güncel koşullarını ve başvuruda istenen belgeleri bu birimden yazılı olarak öğrenmektir.
Plan değişikliklerinin dönem dönem gündeme geldiği bir bölgede, birkaç yıl önce alınmış bir imar bilgisine dayanarak projeye başlamak risklidir. Ek bina, sundurma ya da kullanım değişikliği gibi işlerde de önce OSB yönetiminin güncel koşulları sorulur. Kimya tesislerinde ise OSB süreçlerine ek olarak ilgili kurumların izinleri gündeme gelebilir; bu izinlerin kapsamı tesisin türüne göre işletmenin danışmanlarıyla birlikte netleştirilir.
Teklif isterken hangi bilgileri hazırlamalısınız?
Aşağıdaki bilgiler keşfi ve teklifi hızlandırır. Eksik olanları birlikte tamamlarız.
- Parselin ada ve parsel bilgisi, güncel imar durumu ve OSB’den alınmış yazılı koşullar
- Mevcut tesis varsa onaylı projeler, ruhsat ve yapı kullanma izni belgeleri, sonradan yapılan eklemelerin listesi
- Sektör ve süreç bilgisi: kullanılan ya da depolanan maddeler, ısı ve toz üreten bölümler
- Hammadde ve ürünün geliş ve gidiş biçimi: tır, tanker, konteyner, demiryolu
- Vinç, tank sahası, özel depolama gibi yapı dışı ve yapı içi ekipman ihtiyaçları
- İş güvenliği ve çevre danışmanlarından gelen raporlar ya da istekler
- Yenilemede sorunlu bölümlerin fotoğrafları ve üretimin hangi dönemlerde durdurulabileceği
Sanayi yapılarında birlikte düşündüğümüz alanları fabrika ve üretim tesisi sayfamızda bulabilirsiniz.
Maker Mimarlık bu bölgede ne yapıyor?
Ofisimiz Darıca’da, Dilovası’na yakın; komşu İMES Makine İhtisas OSB’de projelendirdiğimiz sanayi yapıları var ve Dilovası OSB’deki tesisler için de keşif ve proje hazırlıyoruz. Yeni tesislerde keşif, konsept, proje, ruhsat ve uygulama projesi, şantiye ve teslim aşamalarını yürütüyor; köklü tesislerde mevcut durum tespitinden başlayarak çatı, yalıtım, zemin, cephe, sundurma ve ek alan işlerini üretimi aksatmayan bir iş programıyla planlıyoruz. Alternatifleri üç boyutlu model ve gerçekçi görsellerle aynı bakıştan sunuyor, uygulama öncesi keşif bedellerinden uygulama sonrası hak edişlere kadar süreci izliyoruz. İlk keşif ücretsizdir; teklif formundan ya da sayfadaki WhatsApp düğmesinden bize yazabilirsiniz.


















