Siverek OSB’de fabrika projesinin iki belirleyici konusu sudur ve sıcaktır. Bölgenin su altyapısı yerel basında ve Meclis’te gündeme gelmiş bir konudur; bu yüzden projeye başlamadan önce parsele suyun nasıl ve hangi güvenceyle geleceği OSB yönetiminden yazılı olarak öğrenilmeli, tesisin su deposu, su tasarrufu ve yağmur suyu düzeni baştan tasarlanmalıdır. Sıcak ve kuru iklimde ise ısıyı yapıya sokmayan bir çatı ve cephe, gölgeli dış alanlar ve iyi kurgulanmış havalandırma gerekir. Bölgede öne çıkan tekstil, gıda ve tarım ürünleri işleme, tarım makineleri ve hayvancılığa dayalı sanayi tesislerinin her biri bu iki konuya farklı bir ağırlık verir. Bu yazıda Siverek’te yeni tesis kurarken ve mevcut yapıyı yenilerken nelere bakılacağını anlatıyoruz.
Yazıda ölçü, süre ya da bedel vermiyoruz. Bunlar parselin koşullarına, üretimin türüne ve yetkili mühendislerin hesabına göre değişir; Siverek OSB yönetiminin güncel koşulları esas alınır.
Siverek OSB nasıl bir bölge?
Siverek Organize Sanayi Bölgesi, Şanlıurfa’nın Siverek ilçesinde, Diyarbakır ile Şanlıurfa’yı bağlayan karayolu üzerinde yer alan karma bir sanayi bölgesidir. Siverek, ilin kuzeydoğusunda, iki büyük şehrin arasında kalan geniş bir tarım ve hayvancılık ilçesidir. Yerel basında bölgede öne çıkan sektörler gıda, tarım ürünleri işleme, tekstil, tarım makineleri ve hayvancılığa dayalı sanayi olarak sayılır. Siverek Belediyesi’nin bölgede tekstil fabrikaları inşa ettiği ve bu yatırımlarla mevsimlik tarım işçiliğine giden göçün azaltılmasının hedeflendiği de haberlerde yer almıştır.
Bölgeye ulaşan yolun yapımında belediyenin önemli bir pay üstlendiği, parsellerin önemli bölümünün tahsis edildiği ve bazı fabrikaların üretime geçtiği aktarılmaktadır. Aynı haberlerde su altyapısının henüz kalıcı bir çözüme kavuşmadığı ve konunun Meclis’e soru önergesiyle taşındığı yazılmıştır. Bu durumun bugün nasıl olduğunu bilmiyoruz; projeye başlamadan önce mutlaka bölge yönetiminden güncel bilgi alınmalıdır.
Su güvencesi tasarıma nasıl yansır?
Su, birçok tesiste yalnızca çalışanlar için değil üretim için de gereklidir. Gıda işleyen bir tesis yıkama ve temizlik için, tekstilde bazı terbiye ve yıkama işleri için, hayvancılığa dayalı tesisler ise sürekli olarak suya ihtiyaç duyar. Suyun kesintili ya da sınırlı olabileceği bir bölgede tasarımda şu konular baştan ele alınır:
- Bağlantıyı yazılı almak: parsele hangi hattan, hangi kapasiteyle ve ne zamandan itibaren su verileceği OSB yönetiminden öğrenilir.
- İhtiyacı hesaplamak: üretimin, temizliğin, sosyal alanların ve yangın suyunun ihtiyacı ayrı ayrı çıkarılır; bu hesabı mekanik tesisat mühendisi yapar.
- Depolamayı yerleştirmek: su deposunun yeri, gölgede kalması, bakımı ve temizliği yerleşim planının parçası olarak çözülür; sonradan bahçeye eklenen bir depo hem yer kaybettirir hem de suyun ısınmasına yol açar.
- Yangın suyunu ayırmak: yangın söndürme için ayrılan su, kullanım suyundan bağımsız düşünülür; kapasitesi ve düzeni yetkili mühendisin hesabıyla ve ilgili mevzuatla belirlenir.
- Tasarrufu planlamak: su tasarruflu armatürler, yıkama suyunun uygun olduğu yerde yeniden kullanımı ve yağmur suyunun toplanması değerlendirilir.
- Atık suyu düşünmek: bölgenin atık su bağlantısı ve kabul koşulları sorulur; gerekiyorsa ön arıtma yeri ayrılır.
Yağmur suyu toplama, kurak iklimde ilk akla gelen çözüm olmasa da kış ve bahar yağışlarında büyük çatılardan önemli miktarda su toplanabilir. Bu su, peyzaj sulaması ya da bazı temizlik işleri için kullanılabilir. Uygun olup olmadığı tesisin türüne ve ilgili kurumların koşullarına bağlıdır.
Sıcak iklimde Siverek’te fabrika nasıl serin tutulur?
Siverek yazları çok sıcak ve kurudur. Bu iklimde enerji tüketimini ve çalışma koşullarını belirleyen ilk karar, yapının güneşle ilişkisidir.
Çatı, cephe ve renk
Geniş açıklıklı bir sanayi yapısında güneş ısısının büyük bölümü çatıdan girer. Yalıtımlı bir çatı ve güneşi yansıtan açık renkli bir üst yüzey, iç ortam sıcaklığını belirgin biçimde düşürür. Batıya bakan cephe öğleden sonra en çok ısınan yüzeydir; bu cephede pencere sayısını azaltmak, depo ya da teknik hacimleri bu tarafa koymak, çalışanların yoğun olduğu bölümleri kuzey ve doğu tarafına almak iyi bir başlangıçtır. Yalıtım malzemesi ve kalınlığı enerji hesabını yapan mühendisin önerisiyle seçilir.
Havalandırma ve buharlaşmalı soğutma
Kuru havada buharlaşmalı soğutma, klimaya göre daha az enerjiyle iç ortamı serinletebilir. Ancak bu sistem suyla çalışır; su güvencesi sınırlı bir bölgede bu iki konu birlikte değerlendirilmelidir. Doğal havalandırma, yani alt kottan serin havanın alınıp çatı seviyesinden sıcak havanın atılması, çoğu durumda mekanik sistemin yükünü hafifletir. Hangi sistemin seçileceğini mekanik tesisat mühendisi, üretimin türüne, çalışan sayısına ve su durumuna göre belirler.
Dış alanlarda gölge
Yükleme rampası, hammadde kabul alanı, çalışan servis durağı ve otopark sıcak iklimde gölgesiz kalırsa yaz aylarında kullanılamaz. Çelik konstrüksiyon sundurmalar bu alanları hem güneşten hem de yağmurdan korur; üzerlerine ileride güneş paneli yerleştirmek de mümkün olabilir. Ayrıntılar için çelik konstrüksiyon sundurma yazımıza bakabilirsiniz.
Sektöre göre Siverek’te yapıdan beklenenler
Aynı bölgede yer alsalar da her iş kolunun yapıdan beklediği şey farklıdır. Aşağıdaki tablo, Siverek’te öne çıkan sektörler için temel farkları özetliyor.
| Sektör | Öne çıkan ihtiyaç | Su ve sıcakla ilişkisi |
|---|---|---|
| Tekstil ve konfeksiyon | Geniş, kolonsuz üretim holü; iyi gün ışığı; kalabalık çalışan için sosyal alan | Kalabalık hol hızla ısınır; serinletme ve havalandırma öncelik |
| Gıda ve tarım ürünleri işleme | Hijyenik bölümler, yıkanabilir zemin, serin depo | Yıkama için su; ürün için serin ve kuru depolama |
| Tarım makineleri | Yüksek kapılar, vinç yolu, açık stok ve montaj alanı | Metal yüzeyler güneşte ısınır; montaj alanı gölgelenmeli |
| Hayvancılığa dayalı sanayi | Ayrı kirli ve temiz bölümler, soğuk zincir | Temizlik için sürekli su; soğuk oda enerjisi |
Tekstilde kalabalık hol
Belediyenin bölgede tekstil fabrikası yapması, Siverek OSB’de konfeksiyon ve dikim gibi emek yoğun işlerin öne çıktığını gösterir. Bu işlerde çok sayıda çalışan aynı holde, makine başında ve uzun süre çalışır. İnsan ve makine ısısı, dışarıdan gelen sıcağa eklenir. Bu yüzden hol yüksekliği, çatıdan gelen gün ışığının kamaşma yapmadan dağılması, havalandırma ve soyunma, yemek, dinlenme alanlarının yeterliliği tasarımın ana konularıdır. Kaçış yollarının ve çıkışların kalabalık bir hole uygun olması da yangın güvenliği açısından yetkili mühendisin hesabıyla belirlenir.
Tarım makineleri ve büyük parçalar
Tarım makinesi üreten ya da tamir eden bir tesiste büyük parçalar içeri girer ve çıkar. Kapı yükseklikleri, köprülü vinç yolu, zemin taşıma kapasitesi ve açık stok alanı baştan belirlenir. Zemin yükü ve vinç taşıyıcısı statik mühendisin hesabıyla tasarlanır.
Gıda ve hayvancılığa dayalı tesislerde soğuk zincir
Siverek çevresindeki tarım ve hayvancılık, bölgedeki gıda tesislerinin hammaddesini oluşturur. Süt, et ya da taze ürün işleyen bir tesiste soğuk oda ve soğuk depo, sıcak iklimde en çok enerji tüketen bölümdür. Bu bölümleri güneş almayan tarafa yerleştirmek, yalıtımı kesintisiz yapmak, kapı açıklıklarını ve yükleme noktalarını sıcak hava girişini en aza indirecek biçimde düzenlemek enerji tüketimini azaltır. Soğutma sisteminin kapasitesi ve yalıtım değerleri mekanik tesisat mühendisinin hesabıyla belirlenir; mimari proje bu bölümlerin yerini, kapı düzenini ve bakım erişimini çözer.
Karayolu üzerinde olmanın yapıya etkisi
Siverek OSB’nin Diyarbakır ile Şanlıurfa arasındaki karayolu üzerinde olması, hammaddenin ve ürünün iki büyük şehre kolayca taşınmasını sağlar. Bu avantajın yapıya birkaç yansıması vardır. Kamyon trafiği yoğun olan tesislerde araç girişi, bekleme ve manevra alanı, yükleme rampası ve personel girişi birbirinden ayrılır; böylece yaya ile aracın yolu kesişmez. Geniş açık arazide rüzgârla taşınan toz da göz ardı edilmemelidir. Yükleme kapılarının hâkim rüzgârın geldiği yöne bakmaması, kapı önlerinde hava perdesi ya da tampon hacim bulunması, gıda ve tekstil gibi toza duyarlı işlerde iç ortamın temiz kalmasına yardım eder. Parsel çevresinde uygun peyzaj ve ağaçlandırma hem tozu hem de güneşi azaltır; seçilecek bitkiler az su isteyen türlerden olmalıdır.
Bölgenin farklı sektörlere açık bir karma bölge olması, komşu parselde sizinkinden çok farklı bir tesisin bulunabileceği anlamına gelir. Toz, koku ya da gürültü üreten bir komşunun yanında gıda tesisi kuracaksanız, hava girişlerinin ve pencerelerin yönü bu durumu dikkate alarak belirlenir.
Siverek OSB’de ruhsat ve onay süreci
Organize sanayi bölgelerinde parselasyon, yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni işleri genellikle OSB müdürlüğü üzerinden yürür. Siverek OSB’de de proje, bölgenin imar planı notlarına ve yönetimin yapı koşullarına göre hazırlanır. Başvurudan önce güncel imar durumu, çekme mesafeleri, bölgeye özgü plan notları ve altyapı bağlantı koşulları yazılı olarak alınmalıdır.
Mimari, statik, mekanik ve elektrik projelerinin birbiriyle uyumlu hazırlanması onay sürecini kısaltır. Deprem güvenliği, zemin etüdüne dayalı statik hesapla sağlanır ve bu hesap yetkili mühendisin sorumluluğundadır. Gıda ve hayvancılığa dayalı tesislerde yapı ruhsatından ayrı izin ve kayıt işlemleri bulunur; çevresel izin gerektiren faaliyetlerde ilgili idarenin görüşü alınır. Tüm bu konularda güncel mevzuat ve kurumların koşulları esas alınır.
Ruhsattan sonra inşaat yapı denetim kuruluşunun denetiminde yürür; yapı kullanma izni bu denetim tamamlandıktan sonra yine OSB müdürlüğünden alınır. Üretiminiz Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) kapsamına girebilecek bir faaliyetse ÇED kararı yapı ruhsatından önce gerekir; bu yüzden faaliyetin kapsamda olup olmadığı en başta Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğüne sorulur. Çevre izni de OSB’den değil Bakanlık ve il müdürlüğü üzerinden alınır; OSB atık su için kanal bağlantı izni verir.
Mevcut tesiste yenileme, ek alan ve tadilat
Siverek OSB’de üretime geçmiş tesisler zamanla büyür; yeni bir hat, ek depo ya da sosyal alan ihtiyacı doğar. Bu durumda iki yol vardır: parselde yeni bir bina yapmak ya da mevcut holün içinde asma kat, ara depo veya ofis gibi ek alanlar oluşturmak. Hangisinin uygun olduğu imar koşullarına, taşıyıcı sistemin kapasitesine ve üretim akışına bağlıdır. Bu konuyu fabrika içinde ek alan oluşturma yazımızda ayrıntılı anlattık.
Yenilemede Siverek’in iklimi öncelikleri belirler:
- Çatı yalıtımı: yalıtımsız çatı yazın iç ortamı aşırı ısıtır; yenileme hem konforu hem de enerji tüketimini etkiler.
- Havalandırma: sonradan eklenen makineler ve artan çalışan sayısı, mevcut havalandırmayı yetersiz bırakabilir.
- Su düzeni: depo kapasitesi, su tasarrufu ve yağmur suyu toplama mevcut tesiste de iyileştirilebilir.
- Zemin: tozuyan ya da çatlamış zemin, uygun bir kaplamayla yenilenir.
- Dış alan: gölgesiz yükleme ve otopark alanı sundurmayla korunur.
Yenilemenin nasıl planlanacağını, üretimi durdurmadan nasıl aşamalandırılacağını fabrika yenileme rehberi yazımızda anlattık. Taşıyıcı sisteme dokunan her değişiklikte yetkili statik mühendisin değerlendirmesi gerekir.
Teklif isterken neler hazırlanmalı?
- Tahsis belgesi, ada ve parsel bilgisi, OSB yönetiminden alınmış güncel imar durumu.
- Su, elektrik, doğal gaz ve atık su bağlantıları hakkında yönetimden alınan yazılı bilgi.
- Üretim süreci, makine listesi, çalışan sayısı ve vardiya düzeni.
- Tesisin su ihtiyacı hakkında bildikleriniz: üretim, temizlik ve sosyal alanlar.
- Mevcut yapı varsa projeleri, ruhsat belgeleri ve sorunlu alanların fotoğrafları.
- Varsa zemin etüdü ve teşvik belgesi koşulları.
Aynı karayolunun Diyarbakır tarafındaki bölge için Karacadağ OSB yazımıza da bakabilirsiniz.
Maker Mimarlık bu bölgede ne yapıyor?
Ofisimiz Kocaeli Darıca’da; Siverek OSB’deki yeni tesis, ek bina ve yenileme işleri için proje hazırlıyor, keşfi yerinde yapıyoruz. Şanlıurfa’da konut işimiz var; sanayi tarafında portföyümüzde Kocaeli’deki İMES OSB’de projelendirdiğimiz sanayi yapıları bulunuyor. Fabrika ve endüstriyel yapılar hizmetimizde yerleşimi, su ve iklim kararlarını üç boyutlu modelde gösteriyor, mimari, statik, mekanik ve elektrik projelerini mühendislik iş ortaklarımızla uyumlu biçimde hazırlıyoruz; mevcut tesislerde renovasyon ve restorasyon kapsamında keşiften teslime kadar süreci izliyoruz. Fabrika ve üretim tesisi işlerimize göz atabilir, ücretsiz ilk keşif için teklif formundan ya da sayfadaki WhatsApp düğmesinden bize yazabilirsiniz.





















